Rok po uruchomieniu systemu kaucyjnego producenci napojów mają coraz większe problemy z terminowym regulowaniem zobowiązań. W sierpniu 2026 r. ich przeterminowane długi przekroczyły 109 mln zł, o 14,4 proc. więcej niż rok wcześniej. Najmocniej wzrosły zaległości producentów napojów bezalkoholowych i wód mineralnych – aż o 46 proc. Branżę obciążają m.in. wydatki związane z systemem kaucyjnym, ale też zatory płatnicze i presja cenowa ze strony dużych sieci handlowych.
System kaucyjny rozpędzał się stopniowo. Do końca stycznia tego roku na rynek trafiło około 530 mln opakowań objętych kaucją, z czego konsumenci zwrócili blisko 28 mln. Pół roku później skala była już zupełnie inna: do końca czerwca Polacy oddali 2,3 mld butelek i puszek, a w lipcu kolejne 900 mln.
W całym kraju funkcjonuje już ponad 64 tys. punktów zwrotu. Ponad połowę z nich stanowią małe sklepy.
Zadłużenie przekroczyło 109 mln zł
Wraz z rozwojem systemu pogarszają się jednak dane dotyczące płynności części branży. Według Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor i danych BIK producenci napojów mieli w sierpniu 2026 r. 109,1 mln zł przeterminowanych zobowiązań. Rok wcześniej było to 95,3 mln zł, czyli o 13,7 mln zł mniej.
Wzrósł też przeciętny zaległy dług przypadający na jednego dłużnika. W ciągu roku zwiększył się z około 623 tys. zł do blisko 704 tys. zł. Największy skok dotyczy producentów napojów bezalkoholowych i wód mineralnych. Ich zaległości wzrosły z 22,3 mln zł do 32,7 mln zł, czyli o 46 proc.
Jeszcze większą kwotę do spłaty mają jednak browary. Ich przeterminowane zobowiązania sięgają 43,4 mln zł, a ta kwota jest o 9,3 proc. większ niż rok wcześniej. Z terminowymi płatnościami nie radzi sobie co dziewiąty producent piwa.
System kaucyjny wymaga pieniędzy z góry
System kaucyjny nie obciąża wszystkich uczestników rynku w taki sam sposób. Konsument wprawdzie płaci kaucję przy zakupie produktu, ale może ją odzyskać po oddaniu opakowania. Producenci musieli natomiast ponieść wydatki związane z przygotowaniem całego mechanizmu.
Firmy finansują opłaty kaucyjne i operacyjne przekazywane operatorom systemu. Musiały również przygotować nowe projekty etykiet, w tym kody EAN, oraz przystosować linie rozlewnicze.
Dla przedsiębiorców, którzy jednocześnie długo czekają na płatności od odbiorców, pojawia się luka płynnościowa. Muszą wydawać pieniądze na bieżąco, choć środki za sprzedany wcześniej towar jeszcze do nich nie wpłynęły. Jeśli taka sytuacja trwa dłużej, firma może sama zacząć opóźniać płatności wobec dostawców.
– W warunkach niskiej rentowności sektora i utrzymującej się presji cenowej ze strony dużych sieci detalicznych, dodatkowe wydatki kapitałowe związane z finansowaniem opłat kaucyjnych stały się istotnym czynnikiem ryzyka utraty płynności finansowej. Najsilniej odczuwają je mniejsze i średnie podmioty, dla których zamrożenie części środków finansowych oznacza ograniczenie elastyczności operacyjnej oraz wzrost wrażliwości na zakłócenia przepływów pieniężnych – mówi dr hab. Waldemar Rogowski, główny analityk BIG InfoMonitor.
Dane pokazują więc pogorszenie kondycji płatniczej branży w pierwszym roku działania systemu kaucyjnego, jednak sam wzrost zadłużenia nie przesądza, że odpowiada za niego wyłącznie kaucja. W materiale BIG InfoMonitor wśród obciążeń pojawiają się również niska rentowność, presja cenowa i problemy z przepływem pieniędzy w łańcuchu dostaw.
Winiarze idą pod prąd
Inaczej wyglądają wyniki producentów alkoholi, których opakowania nie zostały objęte systemem kaucyjnym. Zaległości producentów win gronowych spadły w ciągu roku o około 26 proc. i na koniec sierpnia wynosiły 5,4 mln zł. Poprawę zanotowali także producenci cydru. Ich przeterminowane zobowiązania zmalały o 17,4 proc., do 887 tys. zł.
Różnice między poszczególnymi segmentami są więc duże. Średnio problem z terminowym regulowaniem zobowiązań ma co dwunasta firma z całej branży napojów. W przypadku producentów piwa i cydru dotyczy już co dziewiątego przedsiębiorstwa.
Jeden dług może pociągnąć kolejne
Problemy producentów nie kończą się na ich własnych rachunkach. Jeśli firma opóźnia zapłatę kontrahentowi, ten może mieć mniej pieniędzy na uregulowanie swoich zobowiązań. W ten sposób powstaje zator płatniczy, który potrafi przechodzić przez kolejne ogniwa łańcucha dostaw.
– Znacząca skala problemów płatniczych w branży zwiększa ryzyko rozprzestrzeniania się zatorów płatniczych w całym łańcuchu dostaw. Nieterminowe regulowanie zobowiązań przez producentów napojów może wywoływać efekt kaskadowy, dotykając dostawców surowców, producentów opakowań, operatorów logistycznych, przewoźników oraz dystrybutorów. Pogorszenie sytuacji finansowej części przedsiębiorstw może więc osłabiać stabilność całej branży, utrudniając współpracującym z nią podmiotom zarówno bieżące funkcjonowanie, jak i realizację inwestycji rozwojowych – mówi Waldemar Rogowski.
Analityk dodaje, że w tej sytuacji firmy powinny na bieżąco sprawdzać wiarygodność płatniczą swoich kontrahentów i reagować na pierwsze oznaki pogorszenia ich sytuacji finansowej.
System kaucyjny tymczasem wchodzi w coraz bardziej masową fazę działania. Tylko do końca lipca konsumenci zwrócili łącznie około 3,2 mld butelek i puszek. Dla producentów oznacza to funkcjonowanie w systemie na znacznie większą skalę niż podczas jego pierwszych miesięcy – w czasie, gdy część branży ma już coraz większy problem z terminowym opłacaniem własnych zobowiązań.