Od 12 sierpnia przedsiębiorcy w całej Unii Europejskiej zaczynają stosować pierwsze wymogi rozporządzenia PPWR dotyczącego opakowań i odpadów opakowaniowych. Firmy muszą m.in. pilnować składu opakowań, przygotowywać dokumentację techniczną i potwierdzać zgodność produktów z nowymi zasadami.
To początek reformy rozpisanej na kilkanaście lat. Kolejne obowiązki będą dotyczyć recyklingu, ograniczania zbędnej przestrzeni w paczkach i opakowań wielokrotnego użytku. Dla polskiego rynku zmiana ma szczególne znaczenie, bo kraj należy do największych producentów tektury falistej w Europie.
PPWR, czyli Packaging and Packaging Waste Regulation, zastępuje unijną dyrektywę z 1994 r. Różnica ma znaczenie dla przedsiębiorców: rozporządzenie jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach UE, choć część krajowych przepisów nadal trzeba do niego dostosować.
Nowe regulacje obejmują cały cykl życia opakowania – od projektu i produkcji aż po moment, kiedy staje się odpadem. UE chce w ten sposób ograniczyć ilość śmieci, zwiększyć skalę recyklingu i ponownego wykorzystania materiałów oraz przesunąć większą część kosztów gospodarowania odpadami na producentów.
Pierwsze obowiązki wchodzą już dzisiaj
Jedną ze zmian obowiązujących od 12 sierpnia 2026 r. są ograniczenia dotyczące PFAS, czyli grupy trwałych substancji chemicznych stosowanych m.in. ze względu na odporność na tłuszcz i wodę. Opakowania mające kontakt z żywnością nie mogą być wprowadzane do obrotu, jeżeli zawartość tych substancji osiąga lub przekracza limity określone w PPWR.
W tym przypadku nie przewidziano okresu przejściowego pozwalającego zużyć zgromadzone wcześniej zapasy. Opakowania wprowadzone do obrotu przed 12 sierpnia mogą nadal być na rynku. Natomiast produkty trafiające do obrotu od tego dnia muszą już spełniać nowe wymagania.
Rozporządzenie utrzymuje również maksymalne łączne stężenie ołowiu, kadmu, rtęci oraz chromu sześciowartościowego w opakowaniach i ich elementach na poziomie 100 mg/kg.
Zmieniają się też obowiązki dokumentacyjne. Wytwórcy będą mogli wprowadzać na rynek wyłącznie opakowania zgodne z PPWR. Muszą przeprowadzić ocenę zgodności, przygotować dokumentację techniczną i deklarację zgodności UE oraz zapewnić możliwość identyfikacji opakowania za pomocą odpowiednich numerów seryjnych lub katalogowych. Podobne obowiązki obejmują importerów.
– Wytwórcy będą mogli wprowadzać do obrotu jedynie opakowania i produkty w opakowaniach zgodne z przepisami rozporządzenia PPWR. Będą też zobowiązani do przeprowadzania odpowiedniej procedury oceny zgodności opakowania, sporządzenia dokumentacji technicznej, wystawienia deklaracji zgodności UE, zapewnienia zgodności produkcji seryjnej opakowań, jak również do umieszczenia numerów seryjnych i katalogowych, aby można było te opakowania zidentyfikować – mówi Marta Rochala, radczyni prawna z Kancelarii Radcy Prawnego dr Anna Banaszewska.
Europa chce produkować mniej śmieci
PPWR wyznacza konkretne cele dotyczące ograniczenia odpadów opakowaniowych. Do 2030 r. ich ilość przypadająca na jednego mieszkańca UE ma spaść o 5 proc. względem 2018 r. Do 2035 r. redukcja ma wynieść 10 proc., a pięć lat później – 15 proc.
Skala rynku pokazuje, dlaczego Bruksela koncentruje się właśnie na opakowaniach. Według raportu Pekao w UE powstaje rocznie około 79,7 mln ton odpadów opakowaniowych. Papier i tektura stanowią 40 proc. wszystkich opakowań.
Szczególne znaczenie mają tworzywa sztuczne. Według Eurostatu w 2023 r. w Unii poddano recyklingowi 42,1 proc. odpadów opakowaniowych wykonanych z plastiku.
Od 2030 r. mają obowiązywać jednolite kryteria pozwalające ocenić, czy opakowanie nadaje się do recyklingu. Pięć lat później liczyć się będzie również to, czy dany typ opakowania jest rzeczywiście przetwarzany na dużą skalę. Dla części opakowań z tworzyw sztucznych zaczną też obowiązywać minimalne poziomy materiału pochodzącego z recyklingu.
Koniec z wielkim kartonem na mały produkt
Zmiany szczególnie odczuje e-commerce. PPWR ma ograniczyć sytuacje, w których niewielki produkt podróżuje w znacznie większym kartonie, a resztę paczki wypełnia powietrze lub dodatkowe zabezpieczenia. Docelowo współczynnik wolnej przestrzeni w opakowaniach zbiorczych, transportowych i stosowanych w handlu internetowym ma wynosić maksymalnie 50 proc. Wymóg ma zacząć działać najwcześniej od 2030 r.
Zatem sklepy internetowe będą musiały dokładniej dopasowywać pudełka do produktów. Fulfillio zwraca uwagę, że firmy będą musiały zbierać więcej danych o samych opakowaniach: materiale, masie, wymiarach oraz rynku, na który zostały wysłane.
– PPWR bywa przedstawiany jako regulacja dotycząca kartonów, ale w praktyce jest przede wszystkim regulacją o danych. Firmy muszą być w stanie wykazać, ile papieru, tworzyw sztucznych, metalu czy materiałów kompozytowych wprowadziły na rynek każdego kraju – mówi Grzegorz Wroniszewski, członek zarządu Fulfillio.
Problem komplikuje się przy sprzedaży zagranicznej, ponieważ przedsiębiorcy muszą uwzględniać różne krajowe systemy rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Im słabsze dane o produktach i przesyłkach, tym trudniej dobrać opakowanie i prawidłowo rozliczyć związane z nim obowiązki.
„Wożenie powietrza” kosztuje także firmy
Ograniczanie pustej przestrzeni w kartonach ma wymiar środowiskowy, ale może również wpływać na rachunek przedsiębiorstwa. Źle dobrane pudełko zajmuje więcej miejsca w ciężarówce lub magazynie, może wymagać dodatkowych wypełniaczy i zwiększa zużycie materiałów.
– Największym problemem nie jest to, z czego robimy opakowania, tylko jak je projektujemy i wykorzystujemy. W praktyce wciąż zbyt często „wozimy powietrze” – źle dopasowane pudełka zajmują więcej miejsca w transporcie, wymagają dodatkowych wypełniaczy i generują wyższe emisje CO₂. To są realne koszty, które w skali dużych organizacji idą w miliony złotych rocznie – mówi Bartosz Mierzwiak, członek zarządu BART, rodzinnej firmy z polskim kapitałem, specjalizującej się w produkcji tektury falistej i opakowań.
Według materiałów firmy Polska jest czwartym co do wielkości producentem tektury falistej w Europie. Zajmujemy pierwsze miejsce pod względem produkcji w przeliczeniu na mieszkańca. Sektor opakowaniowy odpowiada za około 4 proc. krajowej produkcji przemysłowej.
Tektura falista jest też jednym z podstawowych materiałów transportowych – odpowiada za przewóz około 70-75 proc. towarów. Jej poziom recyklingu w Europie przekracza 80 proc.
Hotele i gastronomia też odczują zmianę
PPWR obejmie znacznie więcej niż opakowania wysyłkowe. Kolejne etapy reformy ograniczą część jednorazowych opakowań z tworzyw sztucznych. Wśród produktów objętych przyszłymi ograniczeniami są m.in. opakowania na świeże owoce i warzywa o masie poniżej 1,5 kg, niewielkie opakowania kosmetyków i środków higienicznych oferowanych w hotelach oraz jednorazowe porcje przypraw, sosów, śmietanki czy cukru stosowane w gastronomii.
Zmiany pójdą też w kierunku wielokrotnego użycia. Od 2030 r. co najmniej 40 proc. określonych opakowań transportowych ma być wielorazowych.
Firmy sprzedające napoje i gotową żywność na wynos będą musiały umożliwić klientom korzystanie z własnych pojemników. W dalszej kolejności mają również oferować produkty w opakowaniach wielokrotnego użytku. Wymogi te mają obejmować także małych przedsiębiorców.
Konsumenci zobaczą nowe etykiety
Część zmian trafi bezpośrednio na sklepowe półki. Od sierpnia 2028 r. – albo 24 miesiące po wejściu w życie odpowiednich przepisów wykonawczych, jeśli nastąpi to później – na opakowaniach mają pojawić się zharmonizowane etykiety. Będą informowały m.in. o składzie materiałowym i ułatwiały prawidłowe sortowanie. Opakowania wielokrotnego użytku mają dodatkowo zawierać informację o możliwości ponownego wykorzystania.
Już od 12 sierpnia na opakowaniach mają natomiast znajdować się dane wytwórcy, w tym jego nazwa lub nazwa handlowa, znak towarowy oraz informacje kontaktowe. Podobne wymagania obejmą importerów.
Choć PPWR jako unijne rozporządzenie działa bezpośrednio, państwa członkowskie muszą dostosować część krajowych regulacji.
W Polsce trwają prace nad projektem ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych oznaczonym jako UC100. Ma on m.in. wprowadzić nowy model rozszerzonej odpowiedzialności producenta, czyli systemu, w którym firmy wprowadzające produkty w opakowaniach ponoszą większą odpowiedzialność finansową za późniejsze zagospodarowanie powstałych odpadów.