Pięć polskich uczelni podpisało list intencyjny w sprawie utworzenia Międzyuczelnianego Centrum Ekosystemu Kosmicznego. Nowa instytucja ma połączyć kompetencje techniczne, ekonomiczne, medyczne i sportowe oraz wspierać udział Polski w projektach badawczych i przyszłych misjach kosmicznych. Porozumienie ma też pomóc uczelniom kształcić specjalistów potrzebnych szybko rosnącemu sektorowi.
Pod dokumentem podpisali się rektorzy Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie, Szkoły Głównej Handlowej, Politechniki Łódzkiej, Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Akademii Górniczo-Hutniczej. Uroczystość odbyła się w pierwszą rocznicę startu misji IGNIS z udziałem polskiego astronauty Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego.
Międzyuczelniane Centrum Ekosystemu Kosmicznego ma działać jako platforma współpracy naukowej, edukacyjnej, eksperckiej i organizacyjnej. Uczelnie planują wspólne badania, projekty wdrożeniowe i programy kształcenia dopasowane do potrzeb firm z branży kosmicznej.
Kosmos potrzebuje więcej niż inżynierów
Założenie centrum opiera się na połączeniu dziedzin, które rzadko występują obok siebie w jednym projekcie. Uczelnie techniczne mają odpowiadać za technologie i inżynierię, SGH wniesie kompetencje ekonomiczne, a AWF doświadczenie związane ze zdrowiem, fizjologią i przygotowaniem człowieka do działania w trudnych warunkach.
– Międzyuczelniane Centrum Ekosystemu Kosmicznego to inicjatywa, która ma zmieścić w sobie pewną interdyscyplinarność. Są to zarówno uczelnie techniczne, ekonomiczne, jak i związane z kulturą fizyczną i zdrowiem – mówi prof. dr hab. Bartosz Molik, rektor Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie.
Formuła porozumienia jest otwarta. Do pięciu sygnatariuszy mają z czasem dołączać kolejne szkoły wyższe i instytuty badawcze. Centrum chce również współpracować z administracją publiczną oraz przedsiębiorstwami działającymi w branży.
Od Hermaszewskiego do misji IGNIS
Polskie uczelnie uczestniczyły w badaniach związanych z lotami kosmicznymi jeszcze przed misją Mirosława Hermaszewskiego. Pierwszy Polak w kosmosie wystartował 27 czerwca 1978 r. jako członek załogi statku Sojuz-30. Podczas ośmiodniowej misji wykonał program naukowy, a statek okrążył Ziemię 126 razy.
W przygotowaniach fizycznych Hermaszewskiego uczestniczyli specjaliści związani z warszawską AWF. Uczelnia wróciła do podobnych badań także przed misją IGNIS. Jej naukowcy analizowali wydolność tlenową i beztlenową Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego przed lotem i po powrocie.
Podczas misji przeprowadzono także eksperyment EEG Neurofeedback przygotowany przez Akademię Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku. Metoda wykorzystuje informacje o aktywności elektrycznej mózgu, aby trenować koncentrację i regulowanie reakcji psychicznych. Uczelnia analizuje obecnie wyniki projektu. Rozważa też zastosowanie neurofeedbacku poza sektorem kosmicznym, między innymi wśród osób przygotowujących się do działania w warunkach silnego stresu.
Technologie kosmiczne trafiają do medycyny
Badania nad kosmosem nie kończą się na rakietach i satelitach. Technologie tworzone z myślą o misjach mogą później znaleźć zastosowanie w medycynie, profilaktyce zdrowotnej czy rehabilitacji.
– Technologia przygotowana z myślą o kosmosie czy branży militarnej, z mojej perspektywy jako fizjoterapeuty, wpływa również na przemysł medyczny i zdrowie – mówi prof. Bartosz Molik.
Misja IGNIS objęła 13 eksperymentów opracowanych przez polskie instytucje i firmy. Naukowcy badali między innymi mikrobiotę człowieka, odporność organizmu, nowoczesne materiały oraz algorytmy sztucznej inteligencji. Takie projekty mogą później przynieść rozwiązania przydatne poza orbitą. Dotyczy to zwłaszcza metod monitorowania zdrowia, urządzeń działających w trudnych warunkach i technologii, które muszą być lekkie, energooszczędne oraz odporne na awarie.
Uczelnie już prowadzą projekty kosmiczne
Sygnatariusze porozumienia nie zaczynają od zera. Uniwersytet Jagielloński realizuje projekt ERC związany z przygotowaniem misji HYADES. Teleskop umieszczony na orbicie ma pomóc naukowcom zbadać pochodzenie wody na Ziemi.
Na AGH od 2025 r. działa Wydział Technologii Kosmicznych. Politechnika Łódzka uczestniczy natomiast w pracach nad zabezpieczeniami dla Wielkiego Zderzacza Hadronów w CERN oraz w budowie eksperymentalnego reaktora termojądrowego ITER we Francji, nazywanego czasem „sztucznym słońcem”.
Międzyuczelniane centrum ma uporządkować te kompetencje i ułatwić tworzenie większych zespołów projektowych. Ma również wspierać polskie instytucje w ubieganiu się o udział w eksperymentach, lotach badawczych oraz przyszłych misjach.
Uczelnie liczą, że wspólna platforma pomoże Polsce zająć silniejszą pozycję w europejskim sektorze kosmicznym. Sukces zależy jednak od tego, czy porozumienie przełoży się na konkretne projekty, programy studiów i stałą współpracę z przemysłem.