Zabrze zrobiło największy postęp spośród miast badanych w Indeksie Zdrowych Miast. Między pierwszą edycją zestawienia z 2022 r. a rankingiem z 2026 r. awansowało z 58. na 27. miejsce, czyli aż o 31 pozycji. W jubileuszowej edycji autorzy indeksu przygotowali zestawienie pokazujące, które miasta w ciągu pięciu edycji najmocniej poprawiły swoją pozycję.
Indeks Zdrowych Miast od 2022 r. przygotowują Grupa LUX MED, naukowcy Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie oraz Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Tegoroczna, piąta edycja została rozszerzona o zestawienie „Miast 5-lecia”, pokazujące skalę zmian w klasyfikacji ogólnej i poszczególnych obszarach związanych ze zdrowiem oraz jakością życia mieszkańców.
Za Zabrzem w klasyfikacji generalnej znalazła się Bydgoszcz, która w ciągu pięciu edycji awansowała o 23 miejsca. Rybnik poprawił wynik o 18 pozycji, a Bielsko-Biała o 16.
Nie wygrywa najwyższa lokata
Ranking pięciolecia działa inaczej niż zwykłe zestawienie. Autorzy nie nagradzali miasta za najwyższą pozycję w 2026 r., lecz za największy awans względem pozostałych samorządów od początku badania. Dzięki temu premiowane są miejscowości, które startowały z dalszych pozycji, ale w kolejnych latach nadrabiały dystans.
– W zestawieniu Miast 5-lecia nie nagradzamy tych, którzy byli najlepsi od początku, ale tych, którzy osiągnęli największy postęp. To spojrzenie szczególnie cenne dla samorządów, ponieważ pokazuje, że konsekwentnie realizowane działania są w stanie przełożyć się na realną zmianę pozycji miasta i poprawę warunków życia mieszkańców – mówi dr Anna Rulkiewicz, prezeska Grupy LUX MED.
Autorzy uwzględnili przy tym zmiany metodologiczne wprowadzane w kolejnych edycjach. Tam, gdzie było to potrzebne, przeliczyli dane historyczne. Z analizy całkowicie wyłączyli natomiast obszar infrastruktury, ponieważ jego metodologia zmieniła się zbyt mocno, by zachować porównywalność wyników.
Na Śląsku poprawiło się zdrowie mieszkańców
Zabrze wygrało także pięcioletnie zestawienie w kategorii zdrowie. Drugie miejsce zajęły Gliwice, a trzecie Sosnowiec. Autorzy porównali w tej części dwa wskaźniki obecne zarówno w edycji z 2022, jak i 2026 r.: wydatki samorządów na działania prozdrowotne w przeliczeniu na mieszkańca oraz liczbę takich działań.
Śląskie miasta dominują również w kategorii ludność i pokolenia. Na pierwszym miejscu znalazły się Katowice, za nimi Gliwice i Jaworzno. Za awansami liderów stały m.in. zmiany związane z ograniczeniem odpływu mieszkańców, poprawą salda migracji i strukturą wieku ludności.
Inaczej wygląda mapa liderów w usługach komunalnych i społecznych. Pierwsze miejsce ex aequo zajęły Włocławek i Krosno, następnie Nowy Sącz i Biała Podlaska. Autorzy wiążą awanse w tej kategorii m.in. z poprawą infrastruktury komunalnej oraz inwestycjami w usługi publiczne, bezpieczeństwo, kulturę, sport i opiekę nad dziećmi.
Świnoujście najlepsze w edukacji
Największy postęp w edukacji zanotowało Świnoujście. Kolejne miejsca przypadły Tychom i Żorom. Autorzy badania wiążą awans liderów tej kategorii z poprawą w kilku obszarach polityki edukacyjnej i społecznej, od jakości kształcenia po wsparcie rodzin z dziećmi.
W mieszkalnictwie prowadzą Siedlce, a za nimi Krosno i Gorzów Wielkopolski. Największe postępy osiągały przede wszystkim mniejsze miasta. Lider zestawienia wyróżnił się poprawą zarządzania zasobem mieszkaniowym, dostępem do podstawowej infrastruktury technicznej oraz rozwojem i modernizacją zasobów komunalnych.
Z kolei w kategorii środowisko Indeks Zdrowych Miast przyznaje pierwsze miejsce Koninowi. Drugie zajął Kraków, a trzecie Kielce. Autorzy indeksu oceniali tu m.in. działania ograniczające emisje zanieczyszczeń oraz sposób prowadzenia gospodarki środowiskowej.
Szczecin najbardziej poprawił pozycję w kategorii przestrzeń. Za nim znalazły się Toruń i Włocławek. Na wyniki wpływały zmiany związane z bezpieczeństwem, terenami zielonymi oraz wykorzystaniem zasobów wodnych do celów rekreacyjnych, środowiskowych i urbanistycznych.
Pięcioletnie zestawienie pokazuje przy tym, że największych awansów nie trzeba szukać wśród samorządów, które już wcześniej zajmowały czołowe miejsca. Autorzy badania zwracają uwagę przede wszystkim na miasta, które systematycznie poprawiały wyniki i stopniowo nadrabiały dystans do liderów.
– Ranking 5-lecia pozwala spojrzeć na miasta z perspektywy ich drogi rozwojowej, a nie tylko miejsca zajmowanego w danym roku. Dzięki temu możemy wyróżnić samorządy, które wykazały się skutecznością we wdrażaniu zmian i osiągnęły największy postęp na tle innych miast. To ważny sygnał, że ambitne cele rozwojowe można realizować niezależnie od pozycji startowej – tłumaczy prof. Jerzy Hausner, przewodniczący Rady Programowej Open Eyes Economy Summit i przedstawiciel Fundacji GAP.