Tylko 53 proc. pracujących Polaków wykonuje badania profilaktyczne co najmniej raz w roku, a co dziesiąty nie robi tego wcale – wynika z raportu LongLife „Luki zdrowotne w profilaktyce polskich pracowników”. Problem nie sprowadza się do braku wiedzy czy motywacji.
Profilaktyka bywa przedstawiana jako kwestia odpowiedzialności za własne zdrowie, ale taki opis jest niepełny. Jeśli pracownik ma napięty budżet, rosnące koszty życia i ograniczony dostęp do badań refundowanych, to regularne sprawdzanie zdrowia spada na koniec listy wydatków.
LongLife zwraca uwagę, że regularnie bada się 54 proc. osób z wyższym wykształceniem, ale wśród osób z wykształceniem podstawowym jest to 41 proc. Autorzy raportu nie interpretują tej różnicy wyłącznie jako mniejszej troski o zdrowie. To bariery organizacyjne, informacyjne i finansowe.
Gdy budżet jest napięty, badania czekają
Finanse są w tym temacie bardzo konkretne. Według Financial Wellness Index Finax z II kwartału 2026 r. 30 proc. osób w Polsce ma niski dobrostan finansowy. Znacząca część ludzi ma problem z codziennym poczuciem bezpieczeństwa finansowego.
W takiej sytuacji badanie, które może pomóc za kilka miesięcy albo lat, przegrywa z czynszem, jedzeniem, ratą kredytu czy wydatkami na dzieci. Profilaktyka z definicji dotyczy ryzyka, które dopiero może się ujawnić. Dla osoby z pustym portfelem to często za słaby argument, by wydać kilkaset złotych w prywatnej przychodni.
A nie każde zalecane badanie da się wykonać w ramach NFZ bez długiego czekania albo dodatkowych formalności. W efekcie profilaktyka staje się nierówna. Jest łatwiejsza dla osób, które mają czas, wiedzę, prywatny pakiet albo możliwość zapłacenia z własnej kieszeni.
Pakiet z pracy nie zawsze jest darmowy
Naturalną odpowiedzią na ten problem wydają się prywatne pakiety medyczne od pracodawcy. To nadal najpopularniejszy benefit zdrowotny na polskim rynku pracy. Dane LongLife pokazują jednak, że sam pakiet nie jest równoznaczny z pełnym dostępem do profilaktyki.
Dlaczego? Bo tylko 17 proc. pracowników ma w pełni opłacony przez firmę pakiet indywidualny. U 28 proc. część kosztu jest potrącana z wynagrodzenia, a 15 proc. dopłaca za badania i usługi wykraczające poza zakres pakietu. Co czwarty (27 proc.) badany samodzielnie opłaca pakiet w całości.
Ceny są dla części pracowników barierą. Prawie połowa dopuszcza możliwość samodzielnego finansowania pakietu, ale najczęściej wskazywane kwoty to maksymalnie 100 zł miesięcznie, czyli 34 proc. odpowiedzi, albo 150 zł, czyli 31 proc. Tymczasem najprostsze pakiety kupowane indywidualnie zaczynają się od ok. 100 zł miesięcznie, a bardziej rozbudowane, zbliżone do tych oferowanych przez pracodawców, mogą kosztować 200-450 zł.
Dla pracownika z niższą pensją to różnica między teoretycznym dostępem a faktyczną możliwością skorzystania z usługi. Pakiet może istnieć w tabeli benefitów, ale jeśli wymaga dopłat albo nie obejmuje potrzebnych badań, nie rozwiązuje problemu profilaktyki.
Dostęp to jeszcze nie profilaktyka
Jest jeszcze drugi kłopot: pracownik z pakietem nadal często musi sam wiedzieć, jakie badania wykonać. Dostęp do placówki nie prowadzi automatycznie do sensownej ścieżki profilaktycznej. Badania mają sens wtedy, gdy ktoś pomaga je dobrać, wyjaśnia wynik i mówi, co dalej. Bez tego pracownik zostaje sam z listą usług, terminami i nie zawsze zrozumiałymi wynikami.
Ponad połowa pracowników posiadających pakiet nigdy nie otrzymała indywidualnego planu badań profilaktycznych dopasowanego do wieku lub stanu zdrowia. Prawie jedna trzecia w ostatnich 12 miesiącach nie została w ramach pakietu skierowana na żadne badania kontrolne.
Podobny problem jest z dalszym prowadzeniem pacjenta. Na pytanie, czy ktoś z placówki opieki medycznej skontaktował się w celu omówienia wyników badań lub zaproponowania kolejnych działań, „nie” odpowiedziało 55 proc. osób korzystających z placówek publicznych i 52 proc. korzystających z prywatnych.
Badania mogą przyjść do pracy
LongLife przekonuje, że skuteczniejszym rozwiązaniem może być profilaktyka organizowana bezpośrednio w miejscu pracy.
– Gdy badania profilaktyczne w miejscu pracy organizuje pracodawca, dostęp do nich mają wszyscy pracownicy na równych zasadach, niezależnie od stanowiska czy stażu, nie tylko ci, których stanowisko kwalifikuje się do wyższego pakietu. Badania odbywają się na miejscu, w godzinach pracy, bez konieczności brania dnia wolnego. Wreszcie, każdy pracownik na koniec otrzymuje konkretną rekomendację i wskazanie kolejnych kroków – element, którego dziś nie ma nawet połowa posiadaczy prywatnych pakietów medycznych – wyjaśnia Paulina Werczyńska, członkini zarządu LongLife.
Taki model może uzupełniać prywatne pakiety. Jeśli badanie przesiewowe w pracy wykryje nieprawidłowość, wtedy pakiet medyczny może pomóc szybciej przejść do pogłębionej diagnostyki lub leczenia u specjalisty.
Co z tego ma pracownik? Nie trzeba samodzielnie szukać badań, brać wolnego dnia ani od razu płacić prywatnie za cały pakiet. Dla firmy to z kolei sposób na wychwycenie problemów zdrowotnych wcześniej, zanim przerodzą się w długie zwolnienia lekarskie.
Profilaktyka ma też rachunek biznesowy
LongLife wylicza, że rozszerzona profilaktyka obejmująca m.in. badania laboratoryjne, USG, konsultacje z psychologiem i dietetykiem kosztuje w sektorze prywatnym ok. 4800 zł za osobę rocznie. Firma, dzięki efektowi skali, może zapłacić za taki sam zakres ok. 3600 zł od osoby rocznie, a harmonogram badań i konsultacji rozłożyć na 12 miesięcy.
Ta różnica jest istotna. Gdy część kosztu przejmuje pracodawca, badania przestają być dobrem dostępnym głównie dla osób z wyższymi dochodami.
– Przenoszenie profilaktyki z indywidualnego budżetu pracownika na budżet firmy nie jest dodatkowym benefitem, a sposobem na wyrównanie nierówności, których pracownicy sami nie są w stanie zniwelować. Dla pracodawców to również konkretna kalkulacja biznesowa – firmy tracą rocznie na absencjach chorobowych, którym w dużej mierze można zapobiec, miliony złotych – dodaje Paulina Werczyńska.
Dane LongLife pokazują, że polski rynek pracy jest już przyzwyczajony do prywatnej opieki medycznej jako dodatku do pensji. Następny krok jest trudniejszy: przejść od samego dostępu do lekarza do profilaktyki, która faktycznie dociera do pracownika. Zwłaszcza do tego, którego na prywatne badania najczęściej nie stać.