Przez wiele lat spółdzielnie energetyczne były rozwiązaniem dostępnym wyłącznie dla gmin wiejskich i miejsko-wiejskich. W praktyce oznaczało to, że mieszkańcy dużych miast, miejskie samorządy oraz lokalni przedsiębiorcy byli wykluczeni z jednego z najbardziej efektywnych modeli współdzielenia energii odnawialnej. To właśnie się zmieniło.
Nowelizacja przepisów otworzyła nowy rozdział w rozwoju energetyki obywatelskiej w Polsce. Od 2025 roku spółdzielnie energetyczne mogą być tworzone również na obszarze gmin miejskich. To przełomowa zmiana, która daje samorządom, mieszkańcom i lokalnym przedsiębiorcom nowe narzędzie do budowania bezpieczeństwa energetycznego, obniżania kosztów energii i zwiększania lokalnej niezależności.
Czym jest spółdzielnia energetyczna?
Spółdzielnia energetyczna to szczególny rodzaj społeczności energetycznej, działającej w oparciu o przepisy ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz prawa spółdzielczego. Jej członkowie wspólnie produkują, zużywają, magazynują i rozliczają energię elektryczną, ciepło lub biogaz pochodzące z lokalnych źródeł odnawialnych.
W praktyce oznacza to, że energia wytwarzana przez instalacje fotowoltaiczne, biogazownie czy inne źródła OZE może być wykorzystywana przez członków spółdzielni na preferencyjnych zasadach, bez konieczności sprzedawania jej do sieci i odkupywania po wyższych cenach.
Spółdzielnia energetyczna to model ten pozwala zatrzymywać wartość ekonomiczną energii w lokalnej społeczności, zamiast przekazywać ją do zewnętrznych podmiotów.
Dlaczego rozszerzenie na gminy miejskie jest tak ważne?
Dotychczas największy potencjał energetyczny wielu miast pozostawał niewykorzystany. Szkoły, urzędy, obiekty sportowe, przedsiębiorstwa komunalne, spółki miejskie, wspólnoty mieszkaniowe czy lokalni przedsiębiorcy funkcjonowali obok siebie, często ponosząc wysokie koszty energii, mimo że dysponowali odpowiednimi powierzchniami pod instalacje OZE.
Nowe przepisy umożliwiają połączenie tych podmiotów w jeden organizm energetyczny.
W efekcie gmina miejska może dziś stworzyć lokalny system energetyczny, w którym energia produkowana na dachach szkół, hal sportowych czy budynków administracyjnych zasila innych członków społeczności energetycznej. Korzyści finansowe pozostają w mieście, a lokalny samorząd zyskuje większą kontrolę nad kosztami energii.
Korzyści dla samorządów
Rosnące ceny energii od kilku lat stanowią jedno z największych wyzwań dla jednostek samorządu terytorialnego. Wydatki na energię elektryczną obciążają budżety szkół, przedszkoli, oświetlenia ulicznego, obiektów sportowych i instytucji kultury.
Spółdzielnia energetyczna pozwala:
- ograniczyć koszty zakupu energii,
- zwiększyć wykorzystanie energii produkowanej lokalnie,
- poprawić bezpieczeństwo energetyczne gminy,
- realizować cele klimatyczne i środowiskowe,
- zwiększać udział mieszkańców w transformacji energetycznej,
- pozyskiwać środki z programów krajowych i europejskich wspierających społeczności energetyczne.
Co istotne, spółdzielnia energetyczna nie jest wyłącznie projektem technicznym. To również narzędzie rozwoju lokalnego, budujące współpracę pomiędzy samorządem, mieszkańcami i przedsiębiorcami.
Więcej na temat korzyści i wyzwań związanych z funkcjonowaniem spółdzielni energetycznych dowiesz się z artykułu: https://polskiespoldzielnie.pl/na-czym-polega-spoldzielnia-energetyczna-zasady-dzialania-prawa-i-obowiazki/
Korzyści dla mieszkańców i przedsiębiorców
Dla mieszkańców uczestnictwo w spółdzielni energetycznej oznacza możliwość korzystania z energii pochodzącej z lokalnych źródeł odnawialnych oraz większą stabilność kosztów energii w długim okresie.
Przedsiębiorcy zyskują natomiast dostęp do modelu, który może poprawić ich konkurencyjność poprzez ograniczenie wydatków na energię. W czasach, gdy koszty energii stają się jednym z kluczowych czynników wpływających na rentowność działalności, lokalna współpraca energetyczna staje się realną przewagą biznesową.
Dodatkową korzyścią jest możliwość wspólnego planowania inwestycji w magazyny energii, instalacje fotowoltaiczne czy inne elementy infrastruktury energetycznej.
Czy spółdzielnia energetyczna sprawdzi się w mieście?
Jeszcze kilka lat temu odpowiedź mogłaby budzić wątpliwości. Dziś doświadczenia wielu krajów europejskich pokazują, że miejskie społeczności energetyczne rozwijają się bardzo dynamicznie.
Miasta dysponują często dużą liczbą budynków publicznych, znacznym zużyciem energii oraz rozbudowaną infrastrukturą techniczną. To właśnie te cechy sprawiają, że dobrze zaprojektowana spółdzielnia energetyczna może osiągać bardzo wysokie poziomy autokonsumpcji energii i generować znaczące oszczędności.
Kluczowe znaczenie ma jednak odpowiednie przygotowanie projektu – analiza profili zużycia energii, potencjału produkcyjnego oraz aspektów prawnych i organizacyjnych.
Od pomysłu do funkcjonującej społeczności energetycznej
Utworzenie spółdzielni energetycznej wymaga połączenia kompetencji prawnych, finansowych i technicznych. Niezbędne są między innymi analizy energetyczne, opracowanie modelu działania, przygotowanie dokumentów organizacyjnych oraz przeprowadzenie procesu rejestracyjnego.
Na polskim rynku funkcjonują już wyspecjalizowane podmioty wspierające samorządy i inwestorów w tym procesie. Przykładem są Polskie Spółdzielnie Energetyczne, które zajmują się kompleksowym tworzeniem i rozwojem społeczności energetycznych. Firma uczestniczyła dotychczas w utworzeniu ponad 20 spółdzielni energetycznych, przygotowała ponad 100 analiz branżowych oraz pozyskała finansowanie dla projektów o wartości przekraczającej 300 mln zł.
Doświadczenia z rynku pokazują, że sukces projektu zależy przede wszystkim od właściwego przygotowania już na etapie koncepcji. Dobrze zaprojektowana spółdzielnia może przez wiele lat generować korzyści ekonomiczne dla swoich członków oraz wspierać rozwój lokalnej gospodarki.
Dynamiczny rozwój rynku
Sektor społeczności energetycznych rozwija się obecnie w Polsce niezwykle szybko. Według informacji publikowanych przez Polskie Spółdzielnie Energetyczne, już w pierwszym kwartale 2026 roku liczba spółdzielni energetycznych wpisanych do wykazu KOWR przekroczyła poziom 600 podmiotów.
To pokazuje, że model ten przestaje być eksperymentem, a staje się pełnoprawnym elementem krajowego systemu energetycznego. Coraz więcej samorządów dostrzega, że transformacja energetyczna może być realizowana lokalnie, przy aktywnym udziale mieszkańców i przedsiębiorców.
Przyszłość energetyki jest lokalna
Rozszerzenie możliwości tworzenia spółdzielni energetycznych na gminy miejskie można uznać za jedną z najważniejszych zmian w polskiej energetyce obywatelskiej ostatnich lat. Otwiera ono drogę do budowy lokalnych ekosystemów energetycznych, które łączą interesy samorządów, mieszkańców i biznesu.
W obliczu rosnących cen energii, potrzeby zwiększania bezpieczeństwa energetycznego oraz dążenia do neutralności klimatycznej, miejskie spółdzielnie energetyczne mogą stać się jednym z najważniejszych narzędzi rozwoju nowoczesnych i odpornych społeczności lokalnych.
Transformacja energetyczna nie musi odbywać się wyłącznie na poziomie państwa czy wielkich koncernów. Coraz częściej będzie rozpoczynać się dokładnie tam, gdzie energia jest zużywana – w naszych miastach, gminach i lokalnych społecznościach.
