Wysoka inflacja może spowodować, że realnie stracisz na lokacie, mimo że nominalnie osiągniesz zysk. Na tym właśnie polega realna stopa zwrotu, która bierze pod uwagę zmieniającą się siłę nabywczą pieniądza. Sprawdź, czym różni się nominalna stopa zwrotu od realnej. Poznaj wzór na obliczenie realnej stopy i dowiedz się, jakie parametry porównywać przy wyborze lokaty, aby zwiększyć swoje szanse na rzeczywisty zysk.
Nominalna vs. realna stopa zwrotu – definicje
Stopa zwrotu określa procent zysku, jaki można uzyskać z inwestycji w odniesieniu do poniesionych kosztów w określonym czasie. Kluczowy jest podział na nominalną i realną stopę zwrotu.
Nominalna stopa zwrotu
Nominalna stopa zwrotu mierzy przychód z inwestycji w stosunku do zainwestowanego kapitału bez uwzględnienia inflacji. Jest to prosta miara, łatwa do interpretacji nawet dla początkujących inwestorów. Nie pokazuje jednak faktycznej wartości nabywczej wypracowanego zysku. Teoretycznie może się więc okazać, że po wypłaceniu pieniędzy z lokaty będzie można za nie kupić mniej niż przed wpłaceniem środków.
Zwykle nominalna stopa procentowa nieznacznie różni się od realnej w przypadku inwestycji krótkoterminowych – np. lokat 1-miesięcznych czy 3-miesięcznych. Banki w swoich ofertach podają oprocentowanie nominalne depozytów w skali roku. Oznacza to, że w razie założenia lokaty na krótszy okres niż 12 miesięcy Twój zysk będzie proporcjonalnie pomniejszony.
Realna stopa zwrotu
Realna stopa zwrotu to oprocentowanie nominalne skorygowane o prognozowany wskaźnik inflacji, czyli spadek siły nabywczej pieniądza. Pokazuje więc wynik inwestycji w bardziej realistyczny sposób.
Wadą tej miary jest trudność związana z trafnym przewidywaniem poziomu inflacji, na którą mogą mieć wpływ różne niespodziewane czynniki makroekonomiczne czy polityka monetarna w kraju.
Jak policzyć realną stopę zwrotu krok po kroku?
Aby obliczyć realną stopę procentową, można wykorzystać prosty wzór:
Realna stopa procentowa = [(1 + oprocentowanie nominalne) / (1 + inflacja)] – 1
Policzmy przykładowo, ile wyniesie realne oprocentowanie lokaty z nominalną stopą 2%, jeśli przyjmiemy prognozowaną inflację na poziomie 3%.
Realna stopa procentowa = [(1 + 0,02) / (1 + 0,03)] – 1 = (1,02 / 1,03) – 1 = 0,99 – 1 = -0,0097 x 100% = -0,97%
Oznacza to, że mimo dodatniej stopy nominalnej, inwestycja realnie przyniesie stratę.
Co jeszcze wpływa na wynik inwestycji?
Jeszcze bardziej realistyczny obraz zysku daje rzeczywista efektywna stopa zwrotu. Wskaźnik ten uwzględnia nie tylko inflację, lecz także dodatkowe czynniki wpływające na rentowność inwestycji, w tym:
- podatki,
- kapitalizację odsetek,
- opłaty i prowizje,
- czas trwania inwestycji,
- wypłatę lub reinwestowanie odsetek.
Efektywna stopa zwrotu jest złożoną i skomplikowaną miarą. Pozwala precyzyjnie szacować zysk zwłaszcza w przypadku inwestycji długoterminowych.
Podatek Belki
W przypadku lokaty bank automatycznie odprowadza do urzędu skarbowego podatek od zysków kapitałowych w wysokości 19% (tzw. podatek Belki). Zmniejsza on rzeczywistą efektywną stopę zwrotu.
Kapitalizacja odsetek
Kapitalizacja odsetek polega na ich doliczaniu do kapitału. Jeśli jest cykliczna (np. co miesiąc lub kwartał) – co dotyczy głównie kont oszczędnościowych i niektórych lokat – zwiększa podstawę naliczania odsetek w kolejnych okresach. Dzięki temu realny zysk będzie większy dzięki efektowi procentu składanego.
Czas trwania lokaty
W przypadku długoterminowego oszczędzania na lokacie trudno jest przewidzieć, jak będzie się kształtowała inflacja – jeśli wyraźnie wzrośnie, realna stopa zwrotu może znacząco spaść. Zarazem istnieje ryzyko, że w długim okresie dojdzie do zmiany zasad naliczania podatku od zysków kapitałowych.
Z drugiej strony pozytywnie na rzeczywistą stopę zwrotu wpływa okresowa kapitalizacja i reinwestowanie zysku.
Rodzaj oprocentowania
Lokaty najczęściej są objęte stałym oprocentowaniem. Oznacza to, że nominalna stopa procentowa nie zmienia się w całym okresie oszczędzania. Można również założyć lokatę elastyczną ze zmiennym oprocentowaniem, które może się zmienić po podniesieniu lub obniżeniu stóp procentowych przez Radę Polityki Pieniężnej NBP.
Reinwestowanie zysku
Bank nie musi od razu wypłacać naliczonych odsetek, lecz może dopisać je do kapitału i założyć nowy depozyt – tak właśnie działają lokaty odnawialne. Możesz również samodzielnie reinwestować zysk. Wystarczy, że wpłacisz wypłacone odsetki na nową lokatę, zamiast wydawać pieniądze lub zostawiać je na nieoprocentowanym koncie.
Jak wybrać lokatę, aby uzyskać wysoką realną stopę zwrotu?
Aby lokata bankowa zapewniła Ci jak najwyższy realny zysk, porównaj dokładnie parametry przed założeniem depozytu. Możesz zapoznać się z informacjami umieszczonymi na kartach informacyjnych produktów bankowych, a także skorzystać z internetowych rankingów i porównywarek.
Warto porównać ze sobą oferty lokat z różnych banków – zarówno w Polsce, jak i za granicą. Pamiętając o tym, że różnice w nominalnym oprocentowaniu, częstotliwości kapitalizacji czy warunkach podatkowych są często widoczne dopiero wtedy, gdy spojrzy się na oferty szerzej niż przez pryzmat jednego rynku. Dlatego w analizach realnej stopy zwrotu coraz częściej uwzględnia się także dane i oferty dostępne na międzynarodowych platformach oszczędnościowych, takich jak Raisin.
Poniższa lista zawiera zestawienie parametrów lokat, na które warto zwrócić szczególną uwagę przed wpłaceniem środków.
- Nominalna stopa procentowa w skali roku.
- Okres trwania lokaty.
- Moment wypłaty odsetek.
- Częstotliwość kapitalizacji odsetek.
- Rodzaj oprocentowania.
- Warunki odnawiania lokaty i reinwestowania odsetek.
Kiedy lokata ma sens mimo inflacji? Wnioski
Ryzyko wysokiej inflacji nie przekreśla sensu zakładania lokat bankowych. Gromadzenie kapitału na takich depozytach może być uzasadnione zwłaszcza w poniżej omówionych sytuacjach.
1. Zależy Ci na bezpieczeństwie kapitału
Przechowywanie pieniędzy na lokatach w Polsce i innych państwach UE jest bezpieczne za sprawą systemu ochrony depozytów. Daje on gwarancję otrzymania wpłaconego kapitału wraz z wypracowanymi odsetkami nawet w razie upadłości banku. Ochronie podlegają środki do limitu 100 tys. euro lub równowartości tej kwoty w złotówkach czy innej lokalnej walucie.
Jeśli masz większe oszczędności, możesz dla zwiększenia bezpieczeństwa rozdzielić je między kilka banków.
2. Krótkoterminowy cel oszczędnościowy
W niedługim terminie łatwiej jest przewidzieć sytuację makroekonomiczną i jej wpływ na inflację. Lokata założona na krótki czas (np. 1 miesiąc czy 3 miesiące) pozwoli Ci zabezpieczyć środki i zyskać do nich dostęp po ustalonym terminie – np. jeśli planujesz je wydać na wakacje czy zakup sprzętu.
3. Element zrównoważonego portfela inwestycyjnego
Lokaty bankowe mogą być bezpiecznym składnikiem zrównoważonego portfela, w którym znajdują się również bardziej ryzykowne instrumenty – np. akcje, obligacje korporacyjne czy fundusze inwestycyjne. Nawet w razie ujemnej realnej stopy zwrotu z lokaty, jej założenie pozwala uniknąć całkowitej straty.
Podsumowanie
W okresie zmiennej inflacji warto więc świadomie lokować swoje środki. Przed założeniem lokaty zwracaj uwagę nie tylko na nominalne oprocentowanie, lecz oblicz też realną stopę procentową – pomoże Ci w tym przedstawiony w artykule wzór. Pamiętaj również o pozostałych czynnikach, które wpłyną na ostateczny wynik – okresie trwania lokaty, częstotliwości kapitalizacji, rodzaju oprocentowania czy możliwości reinwestowania zysku.
Przy obliczaniu realnej stopy zwrotu pomocne bywa również sprawdzanie, jak podobne produkty funkcjonują w innych bankach i jurysdykcjach – zwłaszcza gdy porównujemy różne okresy lokat lub scenariusze inflacyjne. W tym celu część osób i analityków sięga po zestawienia publikowane przez platformy takie jak Raisin, traktując je jako punkt odniesienia do dalszych, indywidualnych obliczeń.
Realna stopa zwrotu z lokaty – FAQ
Czy realna stopa zwrotu może być dodatnia?
Jak najbardziej jest to możliwe – pod warunkiem że oprocentowanie nominalne okaże się wyższe niż średnia inflacja w okresie trwania lokaty.
Czy inflacja zawsze obniża realny zysk z lokaty?
Jeśli inflacja jest dodatnia, oznacza to, że zawsze wpływa negatywnie na zysk z lokaty w porównaniu z oprocentowaniem nominalnym. Gdy jednak wyniesie 0%, pozostanie neutralna dla realnej stopy procentowej. Natomiast w przypadku ujemnej inflacji (deflacji) realny zysk okaże się wyższy niż nominalne oprocentowanie.
Czym różni się realna stopa zwrotu z lokaty od nominalnego oprocentowania?
Nominalne oprocentowanie lokaty oznacza zysk bez uwzględnienia inflacji, czyli spadku siły nabywczej pieniądza. Realna stopa procentowa bierze natomiast pod uwagę ten wskaźnik, dlatego jest bardziej miarodajna.
