Komisja Europejska przedstawiła projekt Digital Fairness Act, który ma uderzyć w manipulacyjne rozwiązania, które stosują aplikacje i serwisy cyfrowe. Na liście są m.in. fałszywe powiadomienia, domyślnie zaznaczane opcje, utrudnianie rezygnacji z subskrypcji oraz mechanizmy zachęcające do kompulsywnego korzystania z aplikacji. Jeśli przepisy wejdą w życie, firmy będą musiały przebudować część swoich interfejsów i dać użytkownikom większą kontrolę nad tym, co dzieje się na ekranie.
Projekt ma zastąpić dyrektywę o nieuczciwych praktykach handlowych i objąć tzw. dark patterns. To elementy interfejsu, kktóre poprzez manipulację lub wprowadzanie w błąd skłaniają użytkownika do decyzji na korzyść serwisu czy aplikacji. Może to być zarówno ukryty przycisk rezygnacji, jak i komunikat tworzący sztuczne poczucie pilności.
Koniec z fałszywymi powiadomieniami
Jedną z praktyk, które miałyby zostać zakazane, są fałszywe powiadomienia sugerujące użytkownikowi, że ktoś próbował się z nim skontaktować. Projekt obejmuje też opcje zaznaczane automatycznie w imieniu użytkownika.
Zmienić mają się również zasady dotyczące subskrypcji. Rezygnacja z usługi ma być możliwa przez dobrze widoczny przycisk, zamiast przez wieloetapowe przeklikiwanie kolejnych ekranów. Firmy miałyby też obowiązek przypominać klientom o końcu darmowego okresu próbnego oraz o automatycznym przedłużeniu umowy.
To uderza w rozwiązania projektowane tak, aby rozpoczęcie płatnej usługi było łatwe, a zakończenie jej możliwie uciążliwe.
– „Dark patterns” to celowo zaprojektowane elementy interfejsu strony lub aplikacji, które wprowadzają użytkownika w błąd albo nim manipulują, żeby skłonić go do decyzji korzystnych dla firmy, a nie dla niego. Projekt Digital Fairness Act nie zakazuje działań mających na celu angażowanie użytkowników, ale przesuwa granicę między angażowaniem i zachęcaniem a zatrzymywaniem kogoś na siłę – tłumaczy Katarzyna Styrnol, Product Design Leader w Apadmi (Droids On Roids).
„Została ostatnia sztuka!”
Zmiany mogą dotknąć również popularnych technik sprzedażowych. Ekspertka jako przykład podaje komunikaty tworzące fałszywe poczucie niedoboru produktu, takie jak „została ostatnia sztuka!”. Innym mechanizmem jest próba zawstydzenia klienta, który nie chce skorzystać z oferty, np. przez przycisk z napisem „nie, nie chcę zyskać!”.
Do tej samej kategorii ekspertka zalicza celowe ukrywanie możliwości anulowania subskrypcji. Użytkownik musi wtedy przeszukiwać kolejne zakładki i ustawienia, choć przecież wykupienie usługi zajmowało chwilę.
– W propozycji rozporządzenia nieuczciwe praktyki, znane w branży od lat, zostały po prostu uczciwie nazwane – komentuje Katarzyna Styrnol.
Aplikacja ma pozwolić się wyłączyć
Jedna z większych zmian dotyczy funkcji projektowanych tak, aby użytkownik jak najczęściej wracał do aplikacji. Jeśli mechanizmy sprzyjają kompulsywnemu korzystaniu, użytkownik ma dostać możliwość ich łatwego wyłączenia.
Może chodzić m.in. o autoodtwarzanie, powiadomienia niezwiązane z aktywnością użytkownika czy mechanizmy, przez które traci on określone korzyści, jeśli nie zagląda do aplikacji wystarczająco często. Projekt najprawdopodobniej nie zakaże takich funkcji w całości, ale będzie wymagał prostego sposobu ich dezaktywacji. Dla części firm może to być znacznie poważniejsza zmiana niż usunięcie kilku powiadomień.
– Jeśli więc model biznesowy opiera się na tym, że część użytkowników nie potrafi wyłączyć danej funkcji, to zmiana prawa może być dla takich biznesów fundamentalna – ocenia ekspertka.
Digital Fairness Act ma też objąć aplikacje wykorzystujące wirtualne waluty. Firmy miałyby pokazywać ich wartość również w prawdziwych pieniądzach. Taki obowiązek może utrudnić ukrywanie rzeczywistej ceny produktu lub usługi za systemem punktów, monet czy innych jednostek używanych wewnątrz aplikacji. Użytkownik ma łatwiej ocenić, ile faktycznie wydaje.
Firmy powinny przejrzeć aplikacje
Projekt trafi teraz do Parlamentu Europejskiego i Rady UE. Zgodnie z projektem nowe przepisy miałyby być stosowane po upływie 12 miesięcy od wejścia rozporządzenia w życie. Ten termin może się jeszcze zmienić podczas prac legislacyjnych.
Katarzyna Styrnol uważa, że firmy posiadające własne aplikacje nie powinny czekać na zakończenie całego procesu legislacyjnego. Już teraz mogą sprawdzić, które elementy ich produktów opierają się na utrudnianiu rezygnacji, sztucznym poczuciu pilności albo mechanizmach mających zatrzymać użytkownika za wszelką cenę. Aplikacje nadal może próbować przyciągać uwagę i sprzedawać, ale nie powinna utrudniać świadomej odmowy ani projektować interfejsu tak, żeby użytkownik kliknął coś, czego w rzeczywistości nie chciał.
– Dla firm posiadających własne aplikacje to sygnał, żeby przejrzeć swój produkt, zanim zrobi to regulator. Przepisy mogą zachęcić biznesy do tego, aby przywiązywać większą uwagę do bardziej świadomego i etycznego projektowania interfejsów – mówi ekspertka.
Polecamy również:
- 723 mln zamieniło się w 170 mln zł. Biedronka przegrała w sądzie, ale kara mocno stopniała
- Miliony Polaków nadal wykluczone transportowo. Rząd nie wyznaczył konkretnego celu
- Ponad milion Polaków zaufało AI przy wyborze produktu finansowego. Nie wszyscy na tym zyskali