W czasach rosnącej świadomości etycznej i zaostrzających się regulacji, firmy szukają sposobów na wyróżnienie się na rynku zamówień publicznych. Certyfikat ISO 37001 staje się coraz częściej tym elementem, który może przesądzić o wygranej w przetargu.
Korupcja w zamówieniach publicznych – skala problemu
Zamówienia publiczne to jeden z obszarów najbardziej narażonych na korupcję. Jak wskazuje Michał Kania w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Kontrola Państwowa” (nr 1/2022), elastyczność postępowań przetargowych wprowadzona ustawą z 11 września 2019 roku – Prawo zamówień publicznych, choć ułatwia zamawiającym pracę, wiąże się jednocześnie z ryzykiem nasilenia zachowań korupcyjnych (1).
Dane Transparency International nie napawają optymizmem. W Indeksie Percepcji Korupcji (CPI) za 2024 rok, opublikowanym 11 lutego 2025 roku, ponad dwie trzecie ze 180 analizowanych krajów uzyskało wynik poniżej 50 punktów na 100 możliwych (gdzie 0 oznacza najwyższą korupcję, a 100 jej brak). Średnia globalna utrzymuje się na poziomie 43 punktów (2). Liderami zestawienia CPI 2024 są Dania (90 punktów), Finlandia (88) i Singapur (84) – kraje, w których przejrzystość i silne instytucje demokratyczne stanowią fundament życia gospodarczego (2).
Czym jest ISO 37001?
ISO 37001 to międzynarodowy standard opracowany przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO), opublikowany 15 października 2016 roku (3). Norma określa wymagania i wytyczne dla systemu zarządzania działaniami antykorupcyjnymi (Anti-Bribery Management System – ABMS).
Jak podkreśla Polskie Centrum Badań i Certyfikacji (PCBC), wdrożenie systemu zgodnego z normą nie daje gwarancji, że w organizacji nigdy nie wystąpi korupcja, jednakże wprowadzenie systemu może pomóc organizacji wdrożyć racjonalne i adekwatne środki mogące zapobiegać wystąpieniu korupcji, ograniczać możliwość wystąpienia zdarzeń korupcyjnych oraz ich potencjalnych skutków (3).
Norma obejmuje szeroki zakres zagrożeń korupcyjnych:
- korupcję w sektorze publicznym, prywatnym i organizacjach non-profit
- działania korupcyjne dokonywane przez organizację lub w stosunku do organizacji
- korupcję ze strony personelu, partnerów biznesowych i osób trzecich
- działania korupcyjne bezpośrednie i pośrednie
Norma została opracowana zgodnie z wytycznymi zawartymi w Aneksie SL do procedur ISO, co zapewnia jej kompatybilność z innymi normami dotyczącymi systemów zarządzania, takimi jak ISO 9001, ISO 14001 czy ISO 45001 (3).
Rosnąca popularność certyfikacji
Zainteresowanie certyfikacją ISO 37001 dynamicznie rośnie na całym świecie. Jak podaje Centre of Excellence / QSCert na swojej stronie internetowej, pod nadzorem tej jednostki certyfikującej znajduje się już blisko 600 certyfikatów ISO 37001 na całym świecie (stan na 15 marca 2025) (4).
Co istotne, w niektórych krajach certyfikat ISO 37001 jest już wymogiem prawnym w przetargach publicznych – przykładem jest Peru (4).
ISO 37001 a zamówienia publiczne
Certyfikat ISO 37001 może stanowić istotną przewagę konkurencyjną w postępowaniach przetargowych z kilku powodów:
1. Potwierdzenie wiarygodności
Posiadanie certyfikatu ISO 37001 jest dla zamawiającego jasnym sygnałem, że wykonawca wdrożył skuteczne mechanizmy przeciwdziałania korupcji. Certyfikacja zapewnia rozliczalność wymagania klienta odnoszącego się do potwierdzenia wdrożenia i funkcjonowania systemu antykorupcyjnego, dlatego często staje się oczekiwaniem zamawiającego (4).
2. Zgodność z wymogami prawnymi
Certyfikacja ułatwia wykazanie zgodności z krajowymi i międzynarodowymi regulacjami antykorupcyjnymi. W sytuacji kontroli ze strony organów, certyfikat stanowi dowód, że organizacja podjęła racjonalne i adekwatne środki zapobiegające korupcji (3).
3. Due diligence w łańcuchu dostaw
Efektywne wdrożenie systemu pomaga uzyskać pewność, że osoby pracujące w imieniu i na rzecz firmy w łańcuchu dostaw działają uczciwie. Standard ISO 37001 zawiera wymagania dotyczące due diligence wobec partnerów biznesowych (4).
4. Ochrona reputacji
Reputacja jest dzisiaj tak samo ważnym aktywem jak inne wartości firmy, szczególnie dla firm notowanych na giełdzie. Certyfikat ISO 37001 buduje zaufanie klientów, partnerów biznesowych i opinii publicznej (4).
Korzyści z wdrożenia systemu antykorupcyjnego
Według PCBC, wdrożenie systemu zarządzania działaniami antykorupcyjnymi zgodnego z ISO 37001 przynosi organizacji wymierne korzyści (3):
Korzyści z wdrożenia systemu:
- identyfikacja potencjalnych zagrożeń korupcyjnych w całej organizacji
- ocena ryzyk związanych z tymi zagrożeniami
- uzyskanie możliwości skupienia się na ryzykach najbardziej istotnych
- wdrożenie mechanizmów zapobiegających lub ograniczających możliwość wystąpienia zdarzeń korupcyjnych
- wzrost poczucia bezpieczeństwa ludzi na wszystkich szczeblach organizacji
Korzyści z certyfikacji systemu:
- ocena wdrożonych rozwiązań przez niezależną trzecią stronę
- wskazanie możliwości doskonalenia przyjętych rozwiązań
- nadzór nad ciągłością działań w zakresie utrzymania i rozwoju systemu
- wzrost społecznego zaufania do organizacji posiadającej certyfikat
Dla kogo jest certyfikat ISO 37001?
Norma ISO 37001 jest uniwersalna i może być wdrażana w organizacjach każdej wielkości i branży. Według PCBC, sektory szczególnie zainteresowane certyfikacją to administracja publiczna oraz sektor zdrowia i medycyny (3). Centre of Excellence wskazuje dodatkowo na firmy działające w branżach i krajach o podwyższonym ryzyku korupcyjnym, a także organizacje często uczestniczące w przetargach, projektach infrastrukturalnych czy inwestycjach finansowanych publicznie (4).
Proces certyfikacji
Koncepcja systemu opisanego w normie obejmuje następujące elementy (3):
- Określenie kontekstu organizacji – identyfikacja wewnętrznych i zewnętrznych uwarunkowań, które powinny być uwzględnione w rozwiązaniach systemowych
- Określenie poziomu ryzyk – ocena ryzyk w odniesieniu do realizowanych procesów i monitorowanie ich statusu
- Ustanowienie polityki antykorupcyjnej – formalne zobowiązanie organizacji
- Wyznaczenie osób odpowiedzialnych – wyposażenie ich w odpowiednie uprawnienia za wdrożenie i funkcjonowanie systemu
- Zaplanowanie działań – ukierunkowanych na eliminację zagrożeń korupcyjnych lub na ograniczenie ryzyka
- Zapewnienie skuteczności – weryfikacja efektywności wdrożonych działań
Certyfikat wydawany jest na 3 lata, przy czym organizacja musi przechodzić coroczne audyty nadzoru potwierdzające utrzymanie zgodności z wymaganiami normy.
Podsumowanie
W obliczu rosnących wymagań dotyczących transparentności i etyki w biznesie, certyfikat ISO 37001 staje się coraz ważniejszym elementem strategii konkurencyjnej firm starających się o zamówienia publiczne. To nie tylko narzędzie compliance, ale realny atut rynkowy, który może przesądzić o wygranej w przetargu.
Jak podkreśla Transparency International, korupcja jest ewoluującym globalnym zagrożeniem, które nie tylko podważa rozwój, ale jest kluczową przyczyną upadku demokracji, niestabilności i łamania praw człowieka. Społeczność międzynarodowa i każdy naród muszą uczynić walkę z korupcją najwyższym i długoterminowym priorytetem (2).
Artykuł powstał przy współpracy z Centre of Excellence – jednostką specjalizującą się w certyfikacji systemów zarządzania, w tym ISO 37001.
Bibliografia
(1) Michał Kania, „Zwalczanie i zapobieganie korupcji w zamówieniach publicznych – uwagi w ujęciu komparatystycznym”, czasopismo „Kontrola Państwowa” nr 1/2022, Najwyższa Izba Kontroli (DOI: 10.53122/ISSN.0452-5027/2022.1.09) https://www.nik.gov.pl/2022/01/zwalczanie-i-zapobieganie-korupcji-w-zamowieniach-publicznych-uwagi-w-ujeciu-komparatystycznym.html
(2) Transparency International, „Corruption Perceptions Index 2024″, opublikowany 11 lutego 2025 r. – dane o globalnej percepcji korupcji w 180 krajach, średnia globalna 43/100, liderzy: Dania (90), Finlandia (88), Singapur (84) https://www.transparency.org/en/cpi/2024
(3) Polskie Centrum Badań i Certyfikacji S.A. (PCBC), „PN-ISO 37001 – System zarządzania działaniami antykorupcyjnymi” – informacje o normie, korzyściach z wdrożenia i certyfikacji, procesie certyfikacji https://www.pcbc.gov.pl/pl/uslugi/certyfikacja-systemow-zarzadzania/pn-iso-37001
(4) Centre of Excellence / QSCert, „Certyfikacja ISO 37001 System antykorupcyjny” – dane o liczbie certyfikatów (blisko 600 na świecie, stan na 15.03.2025), informacja o wymogach prawnych w Peru, korzyści biznesowe https://coe.biz.pl/uslugi/centrum-certyfikacji-qscert/certyfikacja-iso-37001-system-antykorupcyjny/
