Nowe przepisy przyjęte przez Parlament Europejski mają zmniejszyć obciążenia administracyjne dla europejskich rolników. Pakiet Omnibus, uchwalony w grudniu 2025 roku, wprowadza zmiany w zasadach wspólnej polityki rolnej (WPR), które mają ułatwić życie gospodarstwom – ograniczając liczbę kontroli, upraszczając raportowanie i zwiększając wsparcie dla mniejszych producentów. Choć Komisja Europejska liczy na znaczące oszczędności dla rolników i administracji, sami zainteresowani podkreślają, że to dopiero początek potrzebnych zmian.
Mniej kontroli, więcej elastyczności
Wśród najważniejszych zmian znalazła się zasada jednej, skoordynowanej kontroli rocznie oraz brak obowiązkowych kontroli i kar dla gospodarstw poniżej 30 ha. Zamiast wizyt w terenie, częściej stosowane będą kontrole administracyjne i satelitarne. Pakiet zwiększa też dostępność uproszczonych form wsparcia, w tym ryczałtowej płatności do 3 tys. euro rocznie dla małych gospodarstw oraz jednorazowej płatności inwestycyjnej do 75 tys. euro.
Europosłowie podkreślają, że to realna zmiana w codziennym funkcjonowaniu rolników.
Komisja Europejska zaznacza, że celem zmian nie jest rezygnacja z nadzoru, ale jego lepsza koordynacja. Obecnie rolnicy często przechodzą kilka kontroli rocznie, wynikających z różnych przepisów – co generuje nadmierne obciążenia administracyjne.
– To diametralna różnica mieć 12 kontroli w ciągu roku i zajmować się osobami kontrolującymi, przedstawiać im dokumenty w każdym miesiącu, a robić to tylko raz w roku. Oczywiście przerysowałem tę sytuację, ale chodzi o to, żeby rolnik był w polu, mógł pracować i uprawiać ziemię, a nie siedział przy biurku i przygotowywał dokumenty dla instytucji, które przyszły akurat na kontrolę – komentuje Krzysztof Hetman z PSL.
Zmiany są zbyt powierzchowne?
Pomimo pozytywnych sygnałów, wielu przedstawicieli sektora wskazuje, że pakiet Omnibus nie rozwiązuje głównych problemów rolnictwa.
– To są zmiany formalne, proceduralne, kwestie formularzy, wniosków, wielkości i liczby kontroli. To są rzeczy z punktu widzenia całego systemu kosmetyczne. Nie odwróciliśmy rzeki, ale zmniejszyliśmy trochę narost administracji – ocenia Waldemar Buda, europoseł PiS. Według niego największym problemem są wysokie standardy środowiskowe i trudności w kwalifikacji do płatności.
Organizacje rolnicze, takie jak COPA COGECA, również uznają reformy za krok w dobrą stronę, ale zbyt ograniczony. Brakuje im zmian w kluczowych przepisach środowiskowych, które obecnie znacząco podnoszą koszty prowadzenia gospodarstw.
Niepokój o przyszłość WPR po 2028 roku
Równolegle toczy się debata o przyszłym budżecie unijnym na lata 2028-2034. Według propozycji KE, środki na WPR miałyby spaść z ponad 386 mld euro do ok. 300 mld euro, bez uwzględnienia inflacji. Co więcej, budżet rolny nie miałby być już wyodrębniony, lecz połączony z innymi funduszami w jednym krajowym koszyku.
Europosłowie ostrzegają, że taka konstrukcja oznacza realne straty dla rolnictwa. Co więcej, według COPA COGECA cięcia budżetowe WPR o 20 proc. to ryzyko utraty bezpieczeństwa żywnościowego przez 450 mln Europejczyków.
– Propozycja jest o 80 mld euro mniejsza. To nawet nie wyrównuje inflacji, a nawet zmniejsza budżet o 20 proc. Gdy jeszcze do tego dodamy, że te środki mają być w jednym koszyku, czyli rolnictwo w każdym kraju będzie musiało o nie walczyć, bo to jest maksymalna suma, która równie dobrze może pójść na drogi czy naukę, to widzimy, że rolnicy nie mają gwarancji, że te pieniądze pójdą na rolnictwo. Drugi filar, ten modernizacyjny dla rolnictwa, będzie wtłoczony we wspólną politykę państwową i wątpię, żeby dokładnie tyle samo, co w poprzedniej perspektywie poszło na tereny rolnicze. Pewnie skończy się tak, że więcej pójdzie na miasto, a rolnicy i obszary wiejskie stracą – mówi Waldemar Buda.
Rolnicy nadal protestują
Brak satysfakcjonujących zmian i niepewność co do przyszłości finansowania WPR skłoniły wielu rolników do protestów w Brukseli. Jak tłumaczy Hetman, rolnicy czują się zmuszeni do walki o swoje.
Komisja Europejska szacuje, że pakiet uproszczeń pozwoli rolnikom zaoszczędzić do 1,6 mld euro rocznie, a administracjom krajowym – kolejne 210 mln euro. Jednak jak pokazują głosy z sektora, bez pewności regulacyjnej i stabilnego finansowania nawet najlepiej zaprojektowane reformy administracyjne nie wystarczą, by zagwarantować przyszłość europejskiego rolnictwa.
Przeczytaj także:
- Zwroty po świętach zalewają e-commerce. Sklepy płacą za optymizm klientów
- Polskie rolnictwo potrzebuje NGT. Eksperci tłumaczą, co zmieni ta technologia
- KE proponuje reformę OIPE. Cel: więcej oszczędzających i dostawców
- Zadłużenie Polaków się ustabilizowało, ale wielu wciąż nie ma oszczędności
