Jakie są największe wyzwania początkujących firm? Na podium znajduje się zdobywanie klientów, formalności i podatki, które okazują się wyższe, niż zakładano. Prowadzenie własnej działalności dla wielu początkujących przedsiębiorców okazuje się wyzwaniem – 44,7 proc. z nich przynajmniej raz poważnie rozważało zamknięcie firmy. Mimo to aż 53 proc. rzadko lub wręcz nigdy nie żałowało decyzji o założeniu firmy.
Są dwa momenty, kiedy polska przedsiębiorczość traci impet. Jeden to etap planowania, gdy pomysł trzeba skonfrontować z kalkulacją kosztów i analizą otoczenia biznesowego. Drugi to pierwsze miesiące działalności, gdy podatki są wyższe, niż wielu się spodziewało, a formalności trudne do spełnienia.
Erste Leasing we współpracy z Uniwersytetem Warszawskim przebadało 995 obecnych, przyszłych, byłych i niedoszłych przedsiębiorców. Wyniki przedstawiono w raporcie „Najważniejsze to ruszyć z miejsca!”.
Dlaczego Polacy zakładają własne firmy?
Chęć niezależności i wyższe zarobki – to jest tym, co pcha Polaków w stronę założenia własnej działalności. Wskazało je odpowiednio 36,2 proc. i 29,4 proc. badanych. Dla nieco mniejszego odsetka – 28,2 proc. – impulsem do przeniesienia się „na swoje” była realizacja pasji lub pomysłu. Nieco inne są motywacje, które kierują przedsiębiorcami i przedsiębiorczyniami. Wśród mężczyzn najczęściej pojawia się motywacja finansowa – 34,5 proc. wobec 25,4 proc. wśród kobiet. Panie natomiast częściej doceniają elastyczność czasu, który poświęcają na prowadzenie firmy – 22,1 proc. względem 16,9 proc. u panów. Nawet po starcie firmy 34 proc. przedsiębiorców uważa, że niezależność jest jej największą zaletą.
Najczęściej firma zaczyna się od pomysłu, na co wskazuje 48 proc. badanych. Tylko dla 13 proc. punktem wyjścia był posiadany kapitał. Po tym, jak przedsiębiorca ma już pomysł na biznes, decyzja zwykle zapada szybko. 16 proc. przeszło od wymyślenia planu do realizacji w krócej niż miesiąc. Ponad połowa zastanawia się co najwyżej pół roku.
Większość rezygnuje jeszcze na etapie planowania
Potencjalni przedsiębiorcy jednak często nie dochodzą nawet do wykonania pierwszego kroku w kierunku założenia własnej działalności. Wśród niedoszłych i byłych przedsiębiorców 64,2 proc. zakończyło proces najpóźniej na etapie planowania i liczenia opłacalności. Nie dotarli nawet do szukania finansowania. Najczęściej zatrzymywały ich obawa przed ryzykiem finansowym (20,6 proc.), silna konkurencja (20,3 proc.) i wysokie koszty prowadzenia firmy (19,1 proc.).
Z dobrych wiadomości: rezygnacja rzadko jest ostateczna. Tylko 9 proc. badanych twierdzi, że nigdy nie wróci do swojego pomysłu na biznes. Średnia gotowość do powrotu do koncepcji na firmę, liczona w skali od 0 do 10, wynosi 5,53. Do podjęcia takiej decyzji badanych skłoniłyby niższe koszty działalności (29,5 proc. wskazań) oraz prostsze przepisy (23,3 proc.).
Własna firma nie zawsze wymaga fortuny
Jedną z barier, która powstrzymuje Polaków przed założeniem firmy, jest przekonanie, że wymaga to ogromnych nakładów finansowych. Raport Erste Leasing pokazuje, że to przekonanie nie zawsze jest prawdziwe. Dla 60 proc. badanych start wymagał lub będzie wymagać maksymalnie 100 tys. zł. Najczęściej finansują tym sprzęt komputerowy i biurowy (37 proc.), lokal do prowadzenia biznesu (30 proc.), samochód (27 proc.) i oprogramowanie (26 proc.). Nawet i z budżetem 10 tys. zł da się rozwinąć firmę – w takiej kwocie zmieściło się 14 proc. respondentów.
Przedsiębiorcy finansują start działalności głównie z własnych oszczędności (49,4 proc. nowych przedsiębiorców). Co czwarty (24,2 proc.) korzystał z dotacji. Co piątego (21 proc.) wsparła finansowo rodzina. Dla 27,5 proc. z nich warunkiem koniecznym założenia działalności był dostęp do finansowania zewnętrznego – zadeklarowali, że bez niego firma by nie powstała.
Ale rzeczywistość często weryfikuje plany finansowe początkujących przedsiębiorców. 34 proc. z nich brało pod uwagę leasing, ale tylko 10,9 proc. faktycznie z niego skorzystało w pierwszym roku działalności. Dla porównania, według badania SME Finance Track 2026 (CBM Indicator i Związek Polskiego Leasingu) z leasingu korzysta obecnie 26 proc. firm z sektora MŚP.
Najtrudniej zdobyć pierwszych klientów
Już w pierwszym roku działalności prawie 3/4 nowych przedsiębiorców przeżyło szczególnie trudny okres. Najczęściej przypadał na pierwszy kwartał (21 proc. wskazań), a nawet na pierwszy miesiąc (17 proc.). Problemami, z którymi musieli sobie radzić, był przede wszystkim brak klientów (34 proc.). Podobną liczbę wskazań zyskały też zawiłe formalności i przepisy (31 proc.) i niepewność jutra (30 proc.).
Bariery, które stoją przed młodymi firmami, się zmieniają. Wcześniej aż 12,7 proc. przedsiębiorców martwiło się brakiem kapitału początkowego – teraz obawia się o to 3,9 proc. respondentów. Rośnie za to niepokój związany z kosztami prowadzenia działalności (z 20 do 25,7 proc.) i sytuacją gospodarczo-polityczną (z 8,6 do 15,3 proc.). Najczęściej jednak nadal problemem spędzającym przedsiębiorcom sen z powiek jest brak klientów (26,8 proc.).
Jest jeszcze jeden problem, który ciągnie się za przedsiębiorcami praktycznie przez cały okres działalności. Chodzi o skomplikowane przepisy. Przed startem firmy zniechęcają 17,1 proc. badanych, a w pierwszych miesiącach są drugą co do częstotliwości barierą. Zajmują pierwsze miejsce w przypadku starań o dofinansowanie (30,4 proc.), wyprzedzając wysokie wymagania dokumentacyjne (29,3 proc.).
Najczęściej ze zrozumieniem prawa pomagają eksperci. W badaniu uznano księgowych i prawników za najbardziej przydatne źródło wiedzy. 17,1 proc. przedsiębiorców w tym obszarze sięga też po narzędzia AI.
Podatki okazują się wyższe od oczekiwań
Jeśli chodzi o trudność prowadzenia biznesu, właściciele młodych firm oceniają ją niemal identycznie zarówno przed startem, jak i po nim. Średnia ocen w 5-stuopniowej skali wynosi 3,39. Własna firma rzadziej niż przed startem kojarzy im się z ryzykiem finansowym (21 proc. wobec 24,9 proc.) i większym stresem (21,6 proc. wobec 23,9 proc.), a częściej z ciekawszą pracą (30,4 proc. wobec 23,1 proc.). Poczucie, że wszystko trzeba zaczynać od początku, słabnie niemal o połowę (z 16,1 proc. do 8,6 proc.).
– Naszym wspólnym zadaniem – administracji i otoczenia biznesu – jest dbanie o to, aby ten start był jak najprostszy, a ryzyko regulacyjne nie paraliżowało odważnych decyzji gospodarczych – mówi minister Agnieszka Majewska, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców.
Ale przedsiębiorcy muszą też zapłacić cenę za przeniesienie się „na swoje”. 13,8 proc. z nich zmaga się z brakiem czasu dla siebie – przed startem spodziewało się go 8,3 proc. Zaskoczeniem okazują się też koszty. Aż 44,2 proc. nowych właścicieli firm deklaruje, że podatki i opłaty okazały się wyższe, niż się spodziewali. 32,5 proc. ma takie poczucie względem rachunków i mediów. U 63 proc. badanych wydatki na sprzęt i inwestycje zgadzają się z wcześniej oszacowanym planem.
– To, że dla prawie połowy nowych przedsiębiorców [podatki i składki] okazały się wyższe, niż zakładali, nie oznacza, że przedsiębiorcy źle policzyli swoje koszty. Pokazuje raczej, jak trudno przed rozpoczęciem działalności rzetelnie ocenić wysokość obciążeń. (…) Dla małej firmy przewidywalność kosztów jest równie ważna jak ich poziom – mówi Mariusz Zielonka, główny ekonomista Konfederacji Lewiatan. – Nie potrzebujemy więc kolejnych zachęt do zakładania firm. Polacy chcą je zakładać i prowadzić. Potrzebują przede wszystkim prostszego, stabilnego prawa i podatków, które można zwyczajnie policzyć na kalkulatorze, zanim podejmie się decyzję o rozpoczęciu działalności.
Jest trudno, ale większość nie żałuje
Biznesowa pewność siebie rośnie wraz z doświadczeniem. 45,7 proc. przedsiębiorców, zanim założyło firmę, wysoko oceniało swoje kompetencje. Po starcie firmy ten odsetek rośnie do 56,1 proc.
6 na 10 respondentów identyfikuje się z rolą przedsiębiorcy. Najczęściej poczuli się prawdziwym przedsiębiorcą po wystawieniu pierwszej faktury lub po pierwszym kliencie (25,5 proc.). Zaledwie 15,8 proc. miało takie poczucie już w dniu rejestracji firmy. 56,6 proc. jest dumnych, że są przedsiębiorcami. „Pójście na swoje” ma też wymiar psychologiczny. Dla 55,3 proc. badanych założenie własnej działalności poskutkowało poczuciem większej kontroli nad swoim życiem.
– „Czy było trudno? Tak. Czy było warto? Oczywiście”. Tak najkrócej można podsumować doświadczenia osób, które w ostatnich latach otworzyły własną firmę. Dla mnie to najbardziej budująca wiadomość płynąca z tego raportu – mówi Tomasz Jąder, prezes zarządu Erste Leasing.
Polecamy również:
- COP31 stawia na elektryfikację. Polska ma wiele do zyskania i sporo do nadrobienia
- Mieszkań może być dużo, a dostępność nadal słaba. Hiszpania pokazuje dlaczego
- UE przekazała Ukrainie 235,9 mld euro. Rosja próbuje osłabiać poparcie dla pomocy
