Polacy biorą więcej L4 niż kilkanaście lat temu,. Wraz z tym zmieniły się powody, dla których nie pojawiają się w pracy. Liczba dni absencji związanej z zaburzeniami psychicznymi wzrosła od 2012 roku niemal trzykrotnie. W przypadku zaburzeń lękowych skok był jeszcze wyraźniejszy. Jednocześnie wyraźnie ubyło zwolnień związanych z ciążą i porodem.
W 2025 r. wydatki na zasiłki i wynagrodzenia chorobowe wyniosły 34,9 mld zł, czyli o 12,4 proc. więcej niż rok wcześniej. Wypłaty za czas niezdolności do pracy osiągnęły zatem równowartość około 0,9 proc. PKB. Zaświadczenia chorobowe najczęściej wystawiano na okres do 5 dni i stanowiły one 43,9 proc. ogółu takich zaświadczeń. Natomiast przeciętna długość zwolnienia wyniosła 10,82 dnia – wylicza Polski Instytut Ekonomiczny na podstawie danych ZUS.
W perspektywie ostatnich kilkunastu lat zmieniły się również przyczyny absencji. Większą część dni zwolnień stanowią te związane z zaburzeniami psychicznymi i chorobami układu mięśniowo-szkieletowego. W mniejszości są L4 związane m.in. z ciążą, porodem i połogiem.
Także struktura absencji mocno się zmieniła w ostatnich kilkunastu latach. Między III kwartałem 2012 r. a III kwartałem 2026 r. liczba dni zwolnień wzrosła o 20 proc., a liczba zaświadczeń o 35,2 proc. (porównanie tych samych kwartałów ogranicza wpływ sezonowości).
Wzrost liczby wystawionych L4 można byłoby powiązać ze wzrostem liczby pracujących – a ta wzrosła tylko o 9,9 proc. Zdaniem PIE to nie tłumaczy w pełni większej liczby zwolnień.
Do częściej występujących schorzeń należą m.in. choroby układu mięśniowo-szkieletowego i tkanki łącznej. Odpowiadały za 18,5 proc. dni absencji, wobec 14,0 proc. czternaście lat wcześniej. W tej grupie liczba dni absencji związanych z chorobami stawów wzrosła o 74,4 proc., kręgosłupa o 46,8 proc., a z pozostałymi schorzeniami o 71,8 proc. Absencja związana z nowotworami zwiększyła się o 37,4 proc., a z chorobami układu oddechowego o 19,9 proc.
Coraz więcej dni absencji przez problemy psychiczne
Najsilniej spośród porównywanych grup wzrosła absencja związana z zaburzeniami psychicznymi i zachowaniami. Liczba dni tego rodzaju nieobecności zwiększyła się z 3,4 mln do 9,6 mln, czyli o 182,8 proc., a udział w całej absencji z 7,1 proc. do 16,8 proc. Liczba zaświadczeń wzrosła o 144,9 proc. Natomiast liczba dni zwolnień związanych z epizodami depresyjnymi i depresją nawracającą wzrosła o 126,1 proc., z zaburzeniami lękowymi o 444,7 proc., a z reakcjami na ciężki stres i zaburzeniami adaptacyjnymi o 344,5 proc.
W III kwartale 2026 r. na jedno zaświadczenie dotyczące zaburzeń psychicznych przypadało przeciętnie 19,7 dnia, wobec 11,8 dnia dla wszystkich przyczyn. Rosnące znaczenie tej grupy wynika więc zarówno z liczby dokumentów, jak i relatywnie długich okresów niezdolności do pracy.
Demografia zmienia strukturę absencji
Nieobecności w pracy związane z ciążą, porodem i połogiem zaliczyły spadek. Liczba dni zwolnień w tej grupie spadła o 16,2 proc., a jej udział w całej absencji z 19,5 proc. do 13,6 proc. Kierunek zmiany jest spójny z procesami demograficznymi: liczba urodzeń żywych zmniejszyła się z około 386 tys. w 2012 r. do około 238 tys. w 2025 r. (spadek o 38,4 proc.).
Zatem sama liczba urodzeń nie wyjaśnia w pełni zmian absencji. Te zależą także od aktywności zawodowej i objęcia kobiet ubezpieczeniem. Spadki liczby dni odnotowano również w przypadku chorób układu nerwowego (o 27,4 proc.) czy układu krążenia (o 18,7 proc).
Zdaniem PIE zmiany skali i struktury nieobecności chorobowych Polaków trzeba odczytywać w kontekście procesów społecznych, demograficznych oraz rosnącej liczby osób objętych ubezpieczeniem.
Między II kwartałem 2012 r. a II kwartałem 2026 r. liczba osób objętych ubezpieczeniem chorobowym zwiększyła się z 13,23 mln do 14,54 mln, czyli o 9,9 proc. W dostępnych tablicach brakuje jeszcze porównywalnego odczytu za III kwartał 2026 r. Przedstawione zmiany liczby dni i zaświadczeń dotyczą łącznych wielkości, bez korekty o liczbę ubezpieczonych. W długim okresie zwiększeniu liczby zwolnień towarzyszyła jednak także wyraźna zmiana ich struktury. Większą część dni absencji stanowią zwolnienia związane z zaburzeniami psychicznymi i chorobami układu mięśniowo-szkieletowego.
Przeczytaj także:
- Do reaktora prowadzi droga przez certyfikaty. Polskie firmy walczą o atomowe zlecenia
- Gotówka z obowiązkowym kursem. UOKiK podejrzewa obchodzenie prawa
- Propan w pompie ciepła? To może być jeden z głównych kierunków rynku
