Ponad połowa aktywnych zawodowo opiekunów rodzinnych poświęca opiece nad bliskimi ponad 20 godzin tygodniowo. 3 na 4 osoby żyją w wysokim lub bardzo wysokim stresie. Jednocześnie średnie miesięczne wydatki związane z opieką wynoszą 4,3 tys. zł. To ważne, ponieważ problem coraz mocniej wpływa nie tylko na zdrowie rodzin, ale także na rynek pracy i system ochrony zdrowia.
„Drugi etat” po pracy
Raport „Wyczerpani” Fundacji Penumbra Polska pokazuje skalę obciążeń związanych z opieką nad przewlekle chorymi bliskimi. 52 proc. badanych poświęca opiece ponad 20 godzin tygodniowo, a co piąty opiekuje się więcej niż jedną niesamodzielną osobą.
Najczęściej opieka dotyczy rodziców lub teściów. Wśród schorzeń dominują choroby neurologiczne, m.in. udary, które wskazało 63 proc. respondentów. 40 proc. rodzin mierzy się z wielochorobowością, czyli co najmniej trzema schorzeniami jednocześnie.
– Znaleźliśmy się w demograficznym klinczu, w którym rosnąca długowieczność, przy jednoczesnym braku systemowych rozwiązań opiekuńczych, spycha ciężar troski o bliskich na barki rodzin – mówi Anna Szabowska-Walaszczyk, współzałożycielka Fundacji Penumbra Polska. Jak dodaje, skutki uderzają nie tylko w jednostki i ich zdrowie psychiczne; drugą ofiarą jest rynek pracy i system ochrony zdrowia.
Opiekunowie rezygnują z siebie
Koszty psychiczne opieki są bardzo wysokie. 92 proc. opiekunów rodzinnych wskazuje stres i zmęczenie psychiczne jako największe wyzwanie związane z łączeniem pracy zawodowej i obowiązków opiekuńczych.
3 na 4 osoby oceniają poziom codziennego stresu jako wysoki lub bardzo wysoki. Żaden z uczestników badania nie wskazał odpowiedzi „bardzo niski poziom stresu lub brak”.
Jednocześnie 75 proc. badanych przyznaje, że nie ma czasu dbać o własne zdrowie, a 71 proc. rezygnuje z własnych potrzeb, relacji i pasji. Tylko 2 proc. respondentów ma zaplanowane wizyty lekarskie lub regularną aktywność fizyczną.
Opieka kosztuje średnio 4,3 tys. zł miesięcznie
Problemy nie kończą się na obciążeniu psychicznym. Średnie wydatki związane z leczeniem i opieką wynoszą 4 300 zł miesięcznie. W części przypadków koszty sięgają nawet 10 tys. zł. Na wydatki składają się m.in. rehabilitacja, leki, dostosowanie mieszkania do potrzeb chorego czy wsparcie opiekunów.
Co trzeci badany korzysta z pomocy dodatkowego opiekuna, a co dziesiąty zdecydował się na umieszczenie bliskiego w ośrodku opieki.
– Choroba uderza potrójnie: zdrowotnie, emocjonalnie i finansowo. Szczególnie gdy wykluczenie zawodowe chorego powoduje nagły spadek dochodów przy jednoczesnym wzroście wydatków związanych z kosztami leczenia – komentuje Natalia Zdrojewska, dyrektor ds. rozwoju w Pomagam.pl.
Pracodawcy nadal nie widzą problemu
Raport pokazuje również dużą lukę wsparcia w miejscu pracy. Jedynie co piąty opiekun uważa, że ich pracodawca ma dużą świadomość wyzwań związanych z opieką nad bliskimi.
Co więcej, tylko 11 proc. respondentów deklaruje pełen komfort rozmowy z przełożonym o swojej sytuacji. Wsparcie jest dla nich niewystarczające – tak ocenia je ponad połowa badanych. Trzech na dziesięciu opiekunów domowych nie ma dostępu do żadnych form pomocy w pracy.
Brakuje czasu i elastyczności
Najbardziej deficytowy zasób? Czas. Opiekunowie osób przewlekle chorych chcieliby mieć dostęp do płatnego urlopu opiekuńczego – to ważne dla 64 proc. respondentów. Dla czterech z dziesięciu opiekunów przydatne byłoby dofinansowanie opieki nad członkiem rodziny.
Dane pokazują też zależność między wsparciem przełożonych a zdrowiem psychicznym pracowników. W grupie osób, które czują pełne wsparcie ze strony przełożonego, aż jedna trzecia dobrze ocenia swój stan psychiczny. Wśród osób pozbawionych takiego wsparcia odsetek ten spada do zaledwie 5 proc.
Problem będzie narastał przez kryzys demograficzny
Eksperci wskazują, że starzenie się społeczeństwa sprawi, iż liczba opiekunów rodzinnych będzie rosła. A długotrwałe obciążenie opiekuńcze skutkuje zwiększoną absencją pracowników, spadkiem efektywności, a nawet wypaleniem. To z kolei ważne dla organizacji, które nie mogą sobie pozwolić na utratę doświadczonych pracowników.
– Wsparcie opiekunów nie jest już „tematem rodzinnym” ani „kobiecym problemem”, ale jednym z kluczowych wyzwań dla rynku pracy i systemu ochrony zdrowia w nadchodzących dekadach […]. Jeśli chcemy, by pracujący opiekunowie nadal wnosili swój potencjał, kompetencje i lojalność do organizacji, musimy zadbać, by ich doświadczenie było widoczne i stało się jednym z fundamentów polityk dobrostanu i różnorodności w miejscu pracy – komentuje Julia Bojanowska z Fundacji Mamo Pracuj.
Dlatego potrzebny jest rozwój elastycznej pracy i większa edukacja menedżerów w zakresie wsparcia pracowników, którzy opiekują się swoimi chorymi bliskimi. Potrzebne są też płatne urlopy opiekuńcze.
Badanie „Kanapka w biznesie” zostało przeprowadzone online od grudnia 2025 do lutego 2026 r. Wzięło w nim udział 284 aktywnych zawodowo opiekunów z całej Polski.
Przeczytaj także:
- Polskie start-upy przyciągają coraz więcej kapitału. Kłopot nie leży w finansowaniu
- OKI ma przyciągnąć miliardy na giełdę. Rząd pokazał szczegóły nowego konta
- System kaucyjny nie jest dla wszystkich? Ten raport pokazuje problemy
- Młodzi bez wsparcia, państwo z rachunkiem. Nowy raport o pieczy zastępczej
